Handel in edelstenen en sieraden

De handel in edelstenen of diamanten is een van de oudste van de mensheid. Dit kan bewezen worden door archeologische vondsten van bepaalde edelstenen op grote afstand van hun vindplaats. Zo bijvoorbeeld de verspreiding van barnsteen, dat via de zogenaamde barnsteenroutes van de vindplaatsen in het Oostzeegebied ver naar het zuiden werd getransporteerd.
Op vergelijkbare wijze zijn diamanten, saffieren en robijnen naar het Midden-Oosten en Europa gevoerd, stenen die afkomstig uit Azië waren.
De handelactiviteiten werden steeds beïnvloed door de politieke situatie van de gebieden waar de handelsroutes doorheen liepen. De ontwikkeling van de zeevaart in de Middeleeuwen leidde tot een grote vooruitgang in de algemene handel en in de verspreiding van edelstenen in het bijzonder.

Europa kreeg toegang tot de belangrijkste in die tijd slechts moeizaam toegankelijke klassieke vindplaatsen van edelstenen in Azië, Amerika en Australië. Tegelijk werden talrijke nieuwe vindplaatsen ontsloten in Afrika en Brazilië.
De handel mag dan gevoelig veranderd zijn, wat blijft is de waarde van edelstenen en/of sieraden.

Die wordt bepaald door de grootte, het gewicht, de kleur (de zones en veranderingen), doorzichtigheid en het type en de volmaaktheid van het slijpsel. Ook spelen de heersende modetrends mee.

Ontstaan van de verschillende soorten edelstenen

Edelstenen en diamanten worden vaak gebruikt om sieraden en juwelen mee te maken. Het winnen en bewerken van edelstenen is erg uit. Volgens archeologische vondsten was er in het midden van de Steentijd ongeveer 400.000 jaar geleden al interesse voor edelstenen. Sommige edelstenen werden vanwege hun hardheid al in de vroegste tijden gebruikt als werktuig, andere omwille van hun buitengewone schoonheid als sieraad.
In de Antieke Oudheid groeide de kennis en interesse voor edelstenen verder aan. In Centraal- en Oost-Azië, Mesopotamië, Babylon en Egypte stond de kunst van de bewerking van edelstenen tot sieraden al op een erg hoog niveau. De Grieken, en later de Romeinen en Byzantijnen, waren grote kenners van edelstenen.
De ontwikkeling van de handel en de wetenschap in de 15de en 16de eeuw leidde tot nog mee interesse in edelstenen op het Europese continent. Deze belangstelling bereikte een hoogtepunt in de 18de en 19de eeuw toen talrijke nieuwe vindplaatsen werden ontdekt.
Omdat er niet voldoende hoogwaardige stenen waren om aan de stijgende vraag te voldoen, begon men geleidelijk minder goede stenen te verbeteren door esthetische of optische bewerking, zoals graveren, slijpen en boren. Ook werd door middel van splijten en snijden aan doelgerichte vormgeving gedaan.

Nieuwe slijpvormen

De kennis van de stenen, hun eigenschappen en de te gebruiken technieken maken het mogelijk om steeds fraaiere en efficiënte vormen te maken in combinatie met andere materialen. Het ontstaan van de techniek van het facetslijpen liet toe de optische eigenschappen optimaal te benutten. Andere vormen van slijpen (vlakslijpsel, cabochonslijpsel, trommelslijpsel,..) ontstonden.
Al deze technieken droegen bij tot een verdere verfijning van de manieren waarop edelstenen kunnen bewerkt worden, en vandaag de dag is het een combinatie van wetenschap, techniek en artistieke creativiteit.
Edelstenen komen in bijna alle gesteenten voor. De grootste accumulaties zijn te situeren in sedimenten. Daar vinden we de grootste concentraties van edelstenen uit bijna alle soorten gesteenten, zoals bijvoorbeeld de vindplaatsen van diamanten, saffieren en robijnen.
De gunstige omstandigheden voor de concentratie van edelstenen in een bepaald gesteente komen maar zelden voor. Vaak moet men bij het zoeken rekening houden met een grote portie geluk.
De handel in edelstenen is een heel bijzonder tak van de wereldhandel. Vaak wordt de vindplaats van een gesteente geheim gehouden of foutief aangegeven.

Bekende edelgesteenten

Robijn
Deze steen met de kleur van duivenbloed werd al in de Oudheid bijzonder gewaardeerd. De oudste geschreven bronnen over de winning van robijnen verwijzen maar groeven in Birma in het gebied van Mogok. Vandaag kwamen de stenen via handelsroutes naar de hoven en tempels van het oude Egypte en Griekenland.
Ook in Rome en tijdens de Middeleeuwen waren Romeinen erg geliefd. Aanvankelijk werden ze bewerkt tot een ovale vorm. De robijn werd beschouwd als de levenssteen, die het hart versterkt en kracht teruggeeft. Men gaf ook mythische krachten aan de robijn, die de gelovigen tegen de duivel en de pest zou beschermen.

Saffier
Saffieren zijn al sinds mensenheugnis geliefde edelstenen omwille van hun grote schoonheid en buitengewone eigenschappen. In het verleden werden alle blauwe edelstenen automatisch saffier genoemd. Het is pas in de 19de eeuw dat de saffier samen met de robijn als een aparte groep binnen de edelstenen werd beschouwd.
De saffier, zo wil de overlevering het, verleent zijn eigenaar kracht, onsterfelijkheid en roem. De saffier is ook het symbool voor rijkdom.

Topaas
Topaas was vroeger ook de naam voor andere gele en groene stenen. In de handel is nu topaas verkrijgbaar onder verschillende namen die verwijzen naar de vindplaats. Het is een geliefde edelsteen waaraan heel wat magische krachten worden toegeschreven. Zo zou topaas mannen wijsheid en fierheid verlenen en kunnen vrouwen er schoonheid en bescherming tegen onvruchtbaarheid door krijgen.

Smaragd
De smaragd kreeg algauw de bijnaam ‘koning van de edelstenen’ mee. Duizenden jaren voor Christus was de smaragd al bekend en werd deze edelsteen gebruikt in oude sieraden, amuletten en kunstvoorwerpen. Smaragd werd teruggevonden in de graftombes van Egyptische farao’s en in Pompei. Ook in de bijbel wordt naar de smaragd verwezen.
Bijzondere smaragden maken deel uit van schatten en museumcollecties. We vinden ze ook terug in kroonjuwelen en heilige voorwerpen.

Agaat
De mensheid is al meer dan 8000 jaar vertrouwd met agaten. De Scythen kenden ze al, en ze werden ook vernoemd door Theofrastus (300 voor Christus), die ze hun naam gegeven heeft. Van agaat maakte men in de Oudheid siervoorwerpen. De Grieken en Romeinen kenden de kunst van het kleuren van stenen, die als talisman werden gebruikt als bescherming tegen gif, donder en bliksem.
Sinds historische tijden zijn agaten ook bekend in Azië, vooral in India.