Schitterende sieraden uit de oudheid en middeleeuwen

Het versieren van je lichaam is waarschijnlijk zo oud als de mensheid. Het is de manier om iets dat in principe bij iedereen ongeveer hetzelfde is, te individualiseren en te doen opvallen. Beschildering, tatoeage en piercing van lichaamsdelen, maar vooral het jezelf behangen met blinkende en kleurrijke voorwerpen zijn universeel en typisch menselijk.

Cultuurgebonden sieraden

Per cultuur verschillen de versieringen sterk, maar vrijwel overal is een voorkeur te zien voor drie zaken: dat wat beschermt, wat veel kleur heeft, en wat (geldelijke) waarde heeft. Ook in onze huidige, West-Europese samenleving voldoen sieraden nog aan deze criteria: denk aan medaillons met Maria en handen van Fatima, aan gekleurde kralensnoeren en fonkelende edelstenen, aan bling-bling en vooral aan goud. Een exclusief juweel mag duurder zijn dan een auto. Zeker als je er een vrouw voor het leven mee kunt versieren…

Archeologische juwelen

Ook opgegraven sieraden spreken tot de verbeelding. Uit de hele opbrengst van een archeologisch onderzoek wordt vaak een juweel van een vondst gekozen om aan pers en publiek te tonen, zoals de Griekse hanger uit Sint-Oedenrode in 2006. Sieraden uit een ver verleden maken indruk omdat hun waarde ook nu nog makkelijk in te voelen is. Dit in tegenstelling tot voorwerpen van onooglijker materiaal, al kunnen die in de toenmalige cultuur veel waardevoller zijn geweest. Sieraden zijn in archeologische publicaties en musea prominent aanwezig.
Als met groot vakmanschap gemaakte kleinoden, die mensen met zich hebben meegedragen, vormen ze een persoonlijke getuigenis van de smaak in een andere tijd. De combinatie van hun waardes toen en nu maakt ze tot populaire objecten – die extra aandacht en beveiliging krijgen. In het Rijksmuseum van Oudheden zijn duizenden sieraden aanwezig uit het Oude Egypte, het Oude Nabije Oosten, de Klassieke Wereld en het vroege Nederland. De oudste sieraden in de collectie zijn 7500 jaar geleden gedragen, de meest recente stammen uit de 14de en 15de eeuw.
Sieraden zijn vooral in graven gevonden. In de meeste gevallen zijn mensen dan begraven met hun kleding en sieraden aan. Daarnaast werden sieraden na crematie bij de dode neergelegd of speciaal gemaakt voor het leven na de dood. Een voorbeeld van dat laatste zijn de vele kralen en amuletten die in het Oude Egypte in de verpakking van een mummie werden verwerkt. Maar ook in andere contexten zijn juwelen gevonden. Hoewel iedereen er in principe voorzichtig mee is, werden ze natuurlijk wel eens verloren. En vanwege hun waarde, geldelijk én intrinsiek, werden ze gekozen als offer aan goden of hogere machten. Er zijn in Nederland schatten gevonden uit de Vroege Middeleeuwen die helemaal uit gouden sieraden bestaan.

Camee

Omdat sieraden kostbaar zijn, worden ze zelden tot afval. De genoemde Griekse hanger uit Sint-Oedenrode was een gouden vatting van rond het jaar 1000, met daarin een steen met ingesneden voorstelling (een camee) uit de 3de eeuw voor Chr. Die steen is in de tussentijd beslist nog wat anders geweest, zoals deel van een Romeinse ring en een middeleeuwse boekband of reliekhouder. Veel van de sieraden uit de Klassieke Oudheid die niet uit de grond komen, zijn bewaard gebleven omdat ze steeds opnieuw werden gebruikt. Daarbij lijkt de voorstelling niet zo belangrijk te zijn geweest, maar het feit dat het voorwerp al oud was wél. Dit zien we ook terug in munthangers, waarin vaak munten zijn verwerkt die al eeuwen uit de roulatie waren en hun geldelijke waarde dus al hadden verloren. Het jezelf tooien met oud geld is in de klassieke wereld en de Middeleeuwen aanwijsbaar.
Bron: www.museumkennis.nl

Gerelateerde artikels:

1. Juwelen en sieraden bij de antieke Grieken en Romeinen
2. Korte gids van juwelen en sieraden (1)
3. Korte gids van juwelen en sieraden (2)
4. Opgelet voor namaak bij antieke juwelen en sieraden
5. Sieraden en juwelen blijven ons bekoren