Koninklijke juwelen als statussymbool

De juwelen van de Spaanse koningin Ena, een symbool van haar status

Juwelen en sieraden hebben niet alleen hun functie als sieraad, maar ze zijn ook vaak een glorierijk symbool voor de status van een persoon, zijn rijkdom en macht. De belangrijke Europese vorstenhuizen hebben een eeuwenoude traditie om de mooiste juwelen en sieraden te laten ontwerpen naar hun persoonlijke wensen.

Juwelen als onderhandelingsmiddel

De vorsten hebben altijd geprobeerd om zoveel mogelijk politieke invloed in Europa te vergaren door middel van schitterende juwelen. Gearrangeerde huwelijken tussen prinsen en prinsessen waren een belangrijk instrument in het diplomatieke schaakspel. Koningskinderen trouwden vaak louter en alleen om staatsredenen en bij onderhandelingen werden vaak juwelen bij wijze van ‘smeermiddel’ aangeboden. Moeite noch kosten werden hierbij gespaard om het de andere partij naar de zin te maken.

Bluftactiek

Maar daar bleef het niet bij. Naast de huwelijkspolitiek maakte het vertoon van vorstelijke rijkdom deel uit van de “bluftactiek” ten opzichte van andere heersers en hun gezanten. De vorstelijke hoven van Europa waren dan ook de belangrijkste klanten en beschermheren van de edelsmeedkunstenaars uit de middeleeuwen.

Vaak waren ze gewoon in dienst van vorsten en oefenden ze hun job uit in koninklijke paleizen, waar het hen aan niets te kort kwam. Ze hadden beschikking over de mooiste diamanten, briljanten, robijnen, edelstenen en het nodige goud en zilver om hun moiste creaties te maken.

Beladen geschiedenis

Heel wat sieraden zijn dan ook rijkelijk beladen met geschiedenis. Zo behoorden sommige juwelen bijvoorbeeld tot de persoonlijke schat van de Bourgondische hertog Karel de Stoute die door zijn vijanden werden buitgemaakt tijdens de verschillende veldslagen.

De “Drake”-hanger is een befaamd juweel dat door koningin Elisabeth I van Engeland geschonken werd aan admiraal Sir Francis Drake voor zijn lucratief piratenwerk ten voordele van de Britse schatkist en zijn aandeel in de vernietiging van de Armada in 1588.

Keizerin Eugénie van Frankrijk van haar kant schonk eveneens in 1870 een hanger aan Lady Burgoyne toen die haar hielp ontsnappen naar Engeland na de val van het Tweede Keizerrijk.

Juweelkunst evolueert

De juweelkunst evolueert samen met de algemene kunststromingen. Zo kennen we typische renaissancejuwelen, sieraden uit het maniërisme, barokjuwelen, romantische kleinoden, juwelen uit de neogotiek enz.

Hierover is gelukkig heel wat materiaal te vinden. Al vanaf de 16de eeuw werden modelboeken voor juwelen door begaafde ontwerpers over het continent verkocht. Dit leidde tot een verdere verspreiding van de juweelkunst.

De juwelen die bijvoorbeeld werden gedragen aan het hof van Frans I van Frankrijk of aan het hof van keizer Karel V of van Hendrik VIII van Engeland de eerste helft van de 16de eeuw,waren nog amper van elkaar te onderscheiden.

Ook technische verworvenheden drukten hun stempel op de evolutie in de stijl, zoals het nieuwe emailwerk van Jean Toutin in de jaren 1630, of de evolutie naar de briljant slijpvorm voor diamanten vanaf het einde van de 17de eeuw. In de voorbereiding daarvan ontstonden typische juwelen of sieraden met in roosvorm geslepen diamanten.

Hoogtepunt

Hoogtepunt waren de met briljanten en edelstenen bezette juwelen van de Pruisische, Franse en Portugese hoven in de periode van het Europese absolutisme van de 18de eeuw. De behaagzucht van het Napoleontische Keizerrijk wordt geïllustreerd door talrijke juwelen die gedragen of geschonken werden door de Franse keizer. Uiterst verfijnde parures en diademen in gekleurde halfedelstenen geven een beeld van het mondaine leven in deze woelige politieke periode.

Koninklijke juwelen

Koninklijke juwelen

Door de eeuwen heen werden koninginnen en edeldames door hun echtgenoten en minnaars bedacht met de prachtigste juwelen, sieraden en diamanten.

In het befaamde Museum d’Histoire Naturelle van Parijs was de wellicht grootste tentoonstelling van koninklijke edelstenen in Frankrijk ooit getoond. Pronkstuk van de exhibitie was een speciale ruimte met daarin een selectie uit vooraanstaande Europese en Amerikaanse musea en een aantal privé-collecties.
De juwelen vormen een uitgelezen selectie van de allermooiste edelstenen van zowel Indische maharajas, de koningshuizen van Frankrijk, Portugal, Oostenrijk en Saksen als de private collectie van de befaamde Libanese collectioneur Robert Mouawad en de diamanten van Elizabeth Taylor en Audrey Hepburn.
Niet alleen stelde zich het probleem deze schatten tijdelijk van de eigenaars te mogen ontlenen, maar vooral ook om de prachtige diamanten te verzekeren. Want het prijskaartje van de tentoongestelde diamanten is letterlijk en figuurlijk onbetaalbaar. Samen vormen ze een collectie van duizenden stukken, die een oogverblindend panorama vormen dat meer dan duizend jaar geschiedenis vertelt.

Napoleon

Een absoluut pronkstuk vormt de collectie van Keizerin Marie-Louise van Oostenrijk, haar aangeboden door Napoleon I. Een collier met niet minder dan 47 diamanten was een van de huwelijksgeschenken die ze van de Franse keizer kreeg. In haar collectie vinden we onder meer ook twee halssnoeren met opaal en diamanten terug. Na haar dood in 1847 werden de juwelen onder haar neven verdeeld. Het halssnoer met opaal ging over in de handen van de Groot-Hertog van Toscane, en de meeste van de juwelen werden bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog door het befaamde Huis Van Cleef verkocht.
Uit Indië is de Nassak afkomstig, een legendarisch juweel dat gebruikt werd om een standbeeld in een hindoetempel te versieren. De Nassak is momenteel eigendom van de Libanese verzamelaar Mouawad.
August, Kroonprins van Saksen en Koning van Polen, was een van de meest vooraanstaande soevereine vorsten uit de 18de eeuw. Uit zijn nalatenschap is een met diamanten beklede epaulette van een van zijn statiekostuums afkomstig.

Portugese Kroon

Voor het eerst liet Portugal de volledige collectie diamanten van de Portugese Kroon de landsgrenzen overschrijden. De Portugese Kroon verzamelde over de eeuwen heen tal van diamanten uit de Braziliaanse wouden. De koninklijke Portugese schatten zijn sinds de 17de eeuw nagenoeg intact gebleven. Opvallend is het Gulden Vlies, een schitterend juweel uit 1790 dat nog steeds tot het Portugese erfgoed behoort.
Koningin Maria-Pia, echtgenote van Koning Lodewijk I, gebruikte in 1860 een aanzienlijke reeks edelstenen uit het koninklijk erfgoed voor de creatie van een schitterend sieraad. Samengesteld uit een diadeem en een collier, is het geheel afgezet met tientallen oogverblindende gele en witte diamanten. Haar schoondochter Amélie, de laatste regerende koningin van Portugal, verkoos eenvoudige juwelen en droeg vaak enkel het diadeem in een eenvoudige versie.

Kardinaal Mazarin

kardinaal_mazarin

Opmerkelijk is de collectie van Kardinaal Mazarin, die bij zijn overlijden op 9 maart 1661 niet alleen miljoenen boeken maar ook een van de mooiste collecties edelstenen van zijn tijd naliet. In die collectie bevonden zich onder meer 16 van de allermooiste diamanten afkomstig van Zonnekoning Lodewijk XIV, waaronder de Sancy (niet minder dan 53 karaat).
De collectie werd bekend als de ‘mazarins’ en werd later ten tijde van de Franse Revolutie grotendeels verkocht om het Republikeinse Leger te bewapenen. Een van de paradepaardjes is de diamanten broche van Keizerin Eugénie, normaal enkel in het Louvre te bezichtigen. Van de echtgenote van Keizer Napoleon III, die een grote voorliefde voor juwelen had, worden bij wijze van primeur nog een geknoopte broche en een bladvormige broche met diamanten tentoongesteld.

Eveneens uit het Louvre is de Hortensia afkomstig, een van de allermooiste roze diamanten ter wereld. De dochter van Keizerin Joséphine leende haar naam aan deze edelsteen die door Louis XIV werd aangekocht. De diamant werd in meerdere juwelen verwerkt tot Keizerin Eugénie het pronkstuk verwerkte in een kam die ze vaak in haar opgestoken haar stak. Het was haar echtgenoot Keizer Napoleon III die de diamant de naam van zijn moeder gaf.

Koningin Maria de Medicis, echtgenote van Henri IV, wijdde haar leven aan diamanten. Ze was verzot op schitterende diamanten als de Grand Sancy (53 karaat) en de Beau Sancy (40 karaat), maar enkel de Beau Sancy had ze in haar bezit. De rest van haar leven zou ze vruchteloos proberen ook de Grand Sancy te verwerven. Het is voor het eerst dat beide juwelen samengebracht worden.

Catharina de Grote

Catharine De Grote

In Summerset House (Londen) loopt eveneens een tentoonstelling van de schatten van Catharina II van Rusland, beter bekend als Catharina de Grote. Ze huwde in 1744 met tsaar Peter III en hield al van kindsbeen erg van juwelen.
Een snuifdoos stelt haar kleinkinderen Alexander en Constantin voor. De keizerin had deze snuifdoos steeds op zak, net als een portret van haar echtgenoot. Tot haar eigendom behoorde eveneens een herdenkingsring uit Duitsland, ooit toebehorend aan Frederica van Württemberg, moeder van Keizerin Maria Feodorovna.